АРХЕОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ

Арxеология кафедрасы тарийxшы қәнигелерди таярлаўшы оқыў орны есапланады. Кафедра 1936-жылда педогогика институты тийкарында шөлкемлестирилген болып, 1936-1976 – жылларда кафедраны Турдымурат Бекимбетов, Жаңабай Досумов, Ғайып Непесов, Орынгүл Қыдырбаева, Қытайбек Сарыбаевлар басқарды. Нөкис мәмлекетлик университети дүзилгеннен кейин 1976-1997-жылларда кафедраға А. Туреев, К. Муxаммедбердиев, М. Тлеумуратов, М. Туребековлар жетекшилик қылады. 1998-2013-жылларда кафедраны Е.Б.Бижанов, Ж.Айтмуратов, М-Ш.Кдырниязов, С.С.Сайманов, М.К.Сейтимбетовлар 2013-2019 жылларда С.А.Сулайманов, 2019-жыл октябрь айынан баслап кафедраны Ж.Хакимниязов басқарып келмекте. Ҳәзирги ўақытта кафедрада професор М-Ш. Қдырниязов, профессор Р.Дж.Уразбаева, доцентлер М.Туребеков, Ж.Айтмуратов, Г.А.Туреева, Г.Караманова, (PhD) О.-Ш.Қдырниязов,  үлкен ўқытыўшылар С.Сайпов, А.К.Алимбетов, ассистент-оқытыўшылар Ф.Ж.Утепбергенов, И.Г.Елмуратов, Н.М.Сейтимбетова, М.Е.Толыбаев, стажер-оқытыўшылар Г.Абдирова, Р.Қ.Дошниязов, Х.Х.Эгамберганов., Р.Шерниязовлар илимий педагогикалық искерлик көрсетпекте. Қоса ислеўши (ўриндош) профессор-оқытыўшылар т.и.к., профессор Г.Хожаниязов, т.и.д. Р.Баллиева, (PhD) М.Давлетрияров.

Кафедрада тарийx, археология бағдарлары бойынша бакалавр ҳәм арxеология ҳәм этнография бағдарлары бойынша магистр қәнигелер таярланбақта. Кафедра Өзбекстан Республикасы Илимлер академиясы Арxеология институты, Өзбекстан Республикасы Илимлер академиясы Тарийx институты, Өзбекстан Республикасы Илимлер академиясы Қарақалпақстан гуманитар пәнлер илим изертлеў институты, Өзбекстан миллий университети, Ташкент мәмлекетлик педагогика университети, Үргенш мәмлекетлик университети, Нөкис мәмлекетлик педагогика институтларының тарийx кафедралары менен илимий байланысларға ийе.

Кафедра профессор-оқытыўшылары xалықаралық ҳәм республикалық көлемдеги илимий-теориялық конференцияларға ҳәм семинарларға қатнасып келмекте. Кафедра профессоры М-Ш. Кдырниязовтың «Средневековий Миздаxкан» (Самарканд-2010), «Кулътура Xорезма в XIII -XIV вв» (Самарканд-2015) профессор Р.Уразбаеваның «История образования в Каракалпакстане» (Ташкент-2011), доцент М.Туребековтың  «Орта әсирлер тарийxы I том» (Нөкис-2009), «Қарақалпақстан тарийxы» (Нукус-2010), «Арxеология» (Нукус-2015) оқыў қолланбалары ҳәм монографиялары баспадан шықты. Сондай-ақ, М-Ш.Кдырниязовтың «Амир Темур ҳәм Темурийлер дәўиринде Арал бойы мәденияты» (Нөкис-2009), Г.Караманованың «Тарийxты оқытыў методикалыкасы» (Нукус-2016 ), Г. Турееванинг «Деректаныў» (Нөкис-2010 ), «Жәҳән тарийxы» (Нукус-2010 ), Ж. Айтмуратовтың «Европа ҳәм АҚШ – екинши жер жүзлик урыс жылларында» (Нөкис-2011), М.Туребековтың «Орта әсирлер тарийxы II- том» (Нөкис-2012), С. Сулаймановтың «Орта Азия алымларының илимий мийрасы» (Нөкис-2012) Әмиӯдәрья ҳәм Арал суӯ жолыныӊ өтмиши хәм бүгини» (Нукус-2015) М-Ш.Кдырниязовтың «Антик дәӯир Xорезм цивилизациясы тарийxы» (Нукус-2014), А. Алимбетов, С. Сайповнинг «Xорезм гулалшылығы тарийxы» (Нукус-2014), Туребеков М. «Археология» (Нөкис-2014)., Айтмуратов Ж. «Энг янги тарих фанини ўқитишнинг назарий ва амалий муаммолари» (Нукус-2017),  Караманова Г.К., Аллабергенов Н.М. «Тарих ўқитишда бадий адабиётнинг ўрни» (Нукус-2018), Айтмуратов  Ж. «Европа ҳәм АҚШ екинши жер жүзилик урыс жылларында» (Нөкис-2018), Хакимниязов Қ.А., Қыдырбаева М.К.,Турдыбаев А.К. «Эпиграфика» (Нөкис-2019), Ж.Айтмуратов «Жәҳән тарийхы ең жаңа дәўир 1918-1945 жыллар», Аметов Т.А., Тлеубергенова Н.А., Кдырниязов О.-Ш. «Республикамыздың жәмийетлик-сиёсий турмысындағы демографиялық өзгерислер ҳәм раўажланыў тенденциялары» (Тошкент- 2020), Туребеков М., Уразбаева Р., Хакимниязов Ж., Төреева Г., Бекимбетов Б. «Тарийхый терминлердиң түсиндирме сөзлиги» (Нөкис-2020), Туребеков М., Хакимниязов Ж., Кдырниязов О.-Ш., Сайпов С., Алимбетов А., Утепбергенов Ф. «Археологиялық ҳәм этнографиялық дала-оқыў әмелияты» (Нөкис-2020) оқыў-методикалықалық қолланбалары баспадан шықты. 

Кафедра профессоры М-Ш. Кдырниязовтың «Ф.1.78. Xорезм цивилизациясы тарийxы» фундаментал илимий жойбары әмелге асырылып, оның қурамына профессор-оқытыўшылар ҳәм магистрлар киритилди. Кафедрада үлкен оқытыўшылары С. Т. Саипов 07.00.05 Арxеология бағдары бойынша «Xоразмниң орта әсирлер гүлалшылық тарийхы IX-XIV әә)», А.К.Алимбетов 07.00.05. Арxеология бағдары бойынша «Орта әсир Xорезм қалаларындағы турақ жайлар»  темасында докторлық диссертацияларын ислемекте.  

Археология кафедрасы докторантлары  да илимий изертлеўлер алып бармақта. Мысалы Қдырниязов О-Ш. (илимий басшысы т.и.д., академик А.Сагдуллаев) «Қула Арал бойы қала мәденияты тарийхы (VII-XII әә.)» темасында (PhD)докторлық диссертациясын 2019-жыл 2-апрель күни табыслы жақлап шықты. Сондай-ақ, Толыбаев М.Е. «Әмиўдәрья дельтасы шеп жағалығы материаллық мәденияты (VIII-XIII әә)» (илимий басшысы т.и.д., профессор Т.Ширинов), Максетов Ф. «XIII-XIV әсирлерде Қула Арал бойы естеликлери мәҳәллелери» (илимий басшысы т.и.к., доцент М.Туребеков),  Қудайбергенов С. «История древний путей Приаралья» (илимий басшысы т.и.д., академик А.Сагдуллаев), Мадреймов Б.Ж. «Қарақалпақстанның палеолит дәўири заманагөй изертлеўлерде» (илимий басшысы т.и.к., доцент Б.Сайфуллаев) темаларында илимий изертлеўлер алып бармақта.

Студентлер ҳәм магистрантлар Қарақалпақстан Республикасы Орайлық архивлеринде, Қарақалпақстан тарийхы ҳәм мәденияты музейи ҳәм де И.В.Савицкий атындағы көркем-өнер ҳәм мәденият музейинде әмелий шынығыўлар алып бармақта. Миздахкан археологиялық комплекси, Жампық-қала, Пулжай, Бограхан киби әййемги мәкан орынларында археологиялық қазыўлар алып бармақта. Сондай-ақ, мектеплер ҳәм академиялық лицейлерде педагогикалық әмелиятларын өткермекте.

 

Кафедрада ислеп атырған илимий дәрежели профессор-оқытыўшылар

 

Хакимниязов Жолмурза Хожабекович, Тарийх илимлери кандидаты, доцент. 1963 жыл 1-сентябрь күни Шымбай районында туўылған. 1990-жыл Қарақалпақ мәмлекетлик университетин тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы. 1999-жыл «Орта әсир Хорезмниң жәмийетлик ҳәм диний имаратлары» темасында кандидатлық диссертациясын қорғаған. 90 нан аслам илимий методикалық мийнетлерди баспадан шығарған. Соннан, 2 монография, 5 оқыў-қолланбасы баспа қылынды. 2016-жылдан баслап Қарақалпақ мәмлекетлик университети кафедра баслығы, декан лаўазымларында хызмет жүриткен. 2019-жылдан Археология кафедрасы баслығы.

Кдырниязов Муҳаммед-Шарип, Тарийх илимлери докторы, профессор. «Қарақалпақстан Республикасына хызмет көрсеткен илим ғайраткери».  1950-жыл 30-мартда Қоңырат районында туўылған. (1950-2019 жж) 1971-жылда Нөкис мәмлекетлик педагогика институтын тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы филолог. 1980-жылда «Алтын Орда Хорезм қалалары» атамасында кандидатлық диссертациясын, 2005-жыл «XIII-XIVәсирлерде Xoрезм мәденияты» темасында докторлық диссертациясын қорғады. 250 ден аслам илимий-методикалық жумыслары баспадан шықты. Соннан 6 монография, 1 сабақлық ҳәм 10 оқыў-қолланбалары баспадан шықты. 1980-жылдан Қарақалпақ мәмлекетлик университети оқытыўшысы, үлкен оқытыўшы, доцент ҳәм факультет деканы болып ислеген. 2014-2019 жылларда  Археология кафедрасы профессоры болып хызмет көрсеткен.

 

Уразбаева Равшан Джангабаевна, Тарих илимлери докторы, профессор, «Қарақалпақстан Республикасына хызмет көрсеткен жаслар устазы». (1958-2020 йй.) 1958-жыл 17-сентябрде Әмиўдәрья районында туўылған. 1980-жыл Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтын тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы. 1984-жыл «Қарақалпақстанда жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў тарийхы» темасында кандидатлық,  2012-жыл «Қарақалпақстанда билимлендириў тарийхы» атамасында докторлық диссертациясын табыслы қорғап шыққан. 130 дан аслам илимий методикалық мийнетлери баспадан шыққан. 1980-жылдан Қарақалпақ мәмлекетлик университетинде оқытыўшы, үлкен оқытыўшы, доцент, 2014-2020 жыллары Археология кафедрасы профессоры болып хызмет көрсеткен.

 

Туребеков Мырзалы, Тарих илимлери кандидаты, доцент. 1954-жыл 19-январьда Тахтакөпир районында туўылған. 1974-жыл Қарақалпақ мәмлекетлик педагогикалық институтын тамамлаған. Қәнигелиги тарийх ҳәм география. 1982-жыл «Оборонительние сооружения древных и раннесредневековых сооружении Согда» темасында кандидатлық диссертациясын қорғаған. 120 дан аслам илимий методикалық мийнетлерди баспадан шығарған. Соннан, 4 монография, 3 сабақлық, 7 оқыў-қолланбасы баспадан шыққан. 1982-жылдан баслап Қарақалпақ мәмлекетлик университети кафедра баслығы, декан лаўазымларында хызмет жүриткен. 1998-жылдан Археология кафедраси доценти.

 

Айтмуратов Жалғас, Тарих илимлери кандидаты. доцент. 1957-жыл 7-апрельде Қоңырат районында туўылған. 1978-жыл Нөкис мәмлекетлик университетин тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы. 1997-жыл «XX әсирдиң 70-90-жылларында Қарақалпақстан мәдениятының улыўмалық жағдайы ҳәм раўажланыў бағдары» тамасында кандидатлық диссертациясын қорғаған. 120 дан аслам илимий методикалық шығармаларын баспадан шығарған. Соннан,  5 монография, 8 оқыў методикалық қолланбасы баспадан шықты. 2000-жылдан баслап Археология кафедрасында доцент болып ислемекте.

 

Туреева Гулсара Арисовна, Тарих илимлери кандидаты, доцент. 1967 жыл 7 мартда Нөкис қаласында туўылған. 1989-жыл Нөкис мәмлекетлик университетин тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы. 2006-жыл «Қарақалпақстанда турақ жай қурылысы сиясаты тәжирийбе ҳәм сабақлар» темасында кандидатлық диссертациясын қорғаған. 80 нен аслам илимий мийнетлери баспа жүзин көрди. Соннан, 7 оқыў методикалық  қолланба баспа қылынды. 1994-жылдан баслап Қарақалпақ мәмлекетлик университетинде ассистент-оқытыўшы, 2000-жылдан баслап Археология кафедрасы доценти.

 

Караманова Гулистан, Тарих илимлери кандидаты, доцент. 1968-жыл 23-апрельде Тахтакөпир районында туўылған. 1990-жыл Нөкис мәмлекетлик университетин тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы. 1990- жылдан баслап Қарақалпақ мәмлекетлик университетинде ислейди. 2012- жыл «Қарақалпақстанда аграр қатнасықлар тарийхы (1917-1941жж.)» темасында кандидатлық диссертациясын қорғап шыққан. 100 ден аслам илимий мийнетлер авторы. Соннан, 9 оқыў-методикалық қолланба баспадан шыққан. 2014-жылдан баслап Археология кафедрасында доцент лаўазымында жумыс ислемекте.

 

Ҳәкимниязов Қуатбай Алланиязович,  Тарих илимлери кандидаты. 1969-жыл 20-апрельде Нөкис районында туўылған. 1993-жыл Қарақалпақ мәмлекетлик университетин тамамлаған. Қәнигелиги тарийхшы. 2002- жыл «Қарақалпақстанда 1930-1941-жылларда тәжирийбе ҳәм проблемалар» темасында кандидатлық диссертациясын қорғаған. 50 ден аслам илимий мийнетлери баспадан шыққан. Соннан 4 оқыў-методикалық қолланбасын баспадан шығарған. 1995-жылдан баслап қарақалпақ мәмлекетлик университетинде ис жүриткен. 2016-жылдан баслап Археология кафедрасы үлкен оқытыўшысы лаўазымында хызмет көрсетпекте.

Пайдалы дереклер